Ədəb və Mədəniyyət

“Ədəb”in mənası

Ədəb sözü istər lüğətdə istər insanların danışıqlarında çox geniş və müxtəlif mənaları ehtiva edir. O cümlədən: Yaxşı üslub, xoş xasiyyət və sair.

Hər bir şeyin həddini və səviyyəsini gözləmək həmiş şeyin ədəbi sayılır. Məsələn, hər bir insan onun alçalmasına və başı aşağı olmasına səbəb ola biləcək sözü dilinə gətirməməlidir. Deməli, bir kimsə pis sözlər deyərsə və söyüş söyərsə dilinin sərhəddini qorumadığı üşün ədəbdən çıxmışdır, belə bir adama ədəbsiz adam deyirlər.

Bəziləri isə ədəbin gözəl danışıq və gözəl rəftardan ibarət olduğunu deyirlər.

Başqa alimlər deyirlər: “Ədəb oturuşda, duruşda gözəl rəftarlara malik olmaqdır.”

Bəziləri isə deyir: “Ədəb insanlarla ünsiyyət qurarkən yaxşı davranmaq və gözəl görsənməyə çalışmaqdır.”

Əllamə Təbatəbai yazır:

“Ədəb gözəl və bəyənilən bir surətdən ibarətdir ki, insanın təbiəti və səliqəsi bütün işləri o surətə uyğun olaraq həyata keçirməyi lazım bilir.  Başqa sözlə desək, ədəb əməlin gözəlliyi və zərifliyindən ibarətdir. Əməl isə o vaxt gözəl olar ki, əvvəla qanuni olsun, ikincisi isə ixtiyari halda olsun. (yəni məcburiyyətdən olmasın)

əl-Mizan təfsiri 6-cı cild 255-ci səhifə, Maidə surəsinin `120-ci ayəsinin şərhində

 

Ədəb nisbidir.

Onu da deyək ki, ədəbin əsli bütün millətlər və xalqlarda gözəl və bəyəniləndir. Amma onun necəliyi və keyfiyyəti həmin millət və xalqların həyat məktəblərinin dəyərlərinə əsasən müxtəlifliklərə də malikdir. Bəzi ölkələrdə elə ədəb qaydaları var ki, həmin tərzdə rəftarlar başqa ölkələrdə ədəbsizlik sayılır, və ya ədəbsizlik sayılmasa da o cür rəftar cəmiyyətdə qəbul edilmir. Məsələn, bizlər salamlaşanda əl ilə görüşürük, bəzi ölkələrdə salam verərkən başqan papaqlarını çıxarırlar ...

Biz ədəb qaydalarında şəriətə, ağıla, həmçinin Peyğəmbərlər və İmamlardan ibarət İlahi örnək və nümunəvi insanlara tabeyik.

Başqa sözlə desək, biz ədəb qaydalarını Quran və hədislərdən öyrənirik.

baxılıb: 548 dəfə